नरैनापुर, बाँके: बाँकेको नरैनापुर गाउँपालिकाको रमणीय पहाडी काखमा अवस्थित सन्तानेश्वर महादेव मन्दिर धार्मिक आस्था, प्राकृतिक सौन्दर्य र सांस्कृतिक महत्वको अनुपम संगमका रूपमा परिचित छ। हरियाली वनजङ्गल, शान्त वातावरण र मन्दिर परिसरबाट देखिने मनमोहक दृश्यले जो–कोहीलाई आकर्षित गर्ने यो पवित्र स्थल पछिल्लो समय भने संरक्षण र विकासको अभावमा ओझेलमा पर्दै गएको छ।
वर्षौंदेखि स्थानीयवासी तथा विभिन्न जिल्लाबाट आउने श्रद्धालुहरूको आस्थाको केन्द्र बनेको सन्तानेश्वर महादेव मन्दिरमा विशेषगरी शिवरात्रि, तीज तथा अन्य धार्मिक पर्वका अवसरमा भक्तजनहरूको उल्लेख्य भीड लाग्ने गर्दछ। यहाँ पुग्ने श्रद्धालुहरूले प्राकृतिक सौन्दर्यसँगै आध्यात्मिक शान्तिको अनुभूति गर्ने गरेका छन्। मन्दिर परिसरमा बसेर वरिपरिको पहाडी भू–दृश्य नियाल्दा प्रकृतिले आफ्ना अनुपम रङहरू छरेर बनाएको जीवित चित्रजस्तै अनुभूति हुन्छ।
तर धार्मिक र पर्यटकीय सम्भावनाले भरिपूर्ण यस स्थलको भौतिक अवस्था भने दिनप्रतिदिन जीर्ण बन्दै गएको देखिन्छ। मन्दिरसम्म पुग्ने सडकको अवस्था सहज छैन भने खानेपानी, विश्रामस्थल, शौचालय तथा अन्य आधारभूत पूर्वाधारको समेत पर्याप्त व्यवस्था हुन सकेको छैन। जसका कारण यहाँ आउने श्रद्धालु तथा पर्यटकहरूले विभिन्न असुविधा भोग्न बाध्य भएका छन्।
स्थानीयवासीहरूका अनुसार सन्तानेश्वर महादेव मन्दिरको संरक्षण, सौन्दर्यीकरण र प्रचार–प्रसारका लागि आवश्यक पहल हुन सकेको छैन। धार्मिक तथा ऐतिहासिक महत्व बोकेको यस धरोहरलाई व्यवस्थित रूपमा विकास गर्न सके नरैनापुर मात्र नभई समग्र बाँकेको धार्मिक पर्यटन क्षेत्रले नयाँ उचाइ हासिल गर्न सक्ने उनीहरूको विश्वास छ।
“मन्दिरको धार्मिक महत्व अत्यन्त ठूलो छ। यहाँ आउने भक्तजनहरूको सङ्ख्या पनि वर्षेनि बढिरहेको छ। तर आवश्यक पूर्वाधार र संरक्षणको अभावले यसको वास्तविक सम्भावना उजागर हुन सकेको छैन,” एक स्थानीयवासीले बताए।
धार्मिक पर्यटनको दृष्टिले पनि सन्तानेश्वर महादेव मन्दिर अत्यन्त सम्भावनायुक्त गन्तव्य मानिन्छ। यहाँको प्राकृतिक वातावरण, आध्यात्मिक शान्ति र धार्मिक इतिहासलाई समेटेर व्यवस्थित पर्यटन पूर्वाधार निर्माण गर्न सके आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्न सकिने पर्यटन जानकारहरूको भनाइ छ। यसबाट स्थानीय रोजगारी सिर्जना हुनुका साथै आर्थिक गतिविधि समेत विस्तार हुने अपेक्षा गरिएको छ।
स्थानीय समुदायले प्रदेश सरकार, स्थानीय सरकार तथा सम्बन्धित निकायहरूलाई मन्दिर संरक्षणका लागि विशेष योजना ल्याउन आग्रह गरेका छन्। मन्दिर परिसरको स्तरोन्नति, पहुँच मार्गको सुधार, खानेपानी तथा विश्रामस्थल निर्माण, धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको प्रवर्द्धनलगायतका कार्यमा ध्यान दिन सके यस क्षेत्रको धार्मिक तथा पर्यटन विकासमा महत्वपूर्ण टेवा पुग्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।
प्राकृतिक सौन्दर्य, धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक पहिचानको प्रतीक बनेको सन्तानेश्वर महादेव मन्दिर केवल एउटा पूजा गर्ने स्थल मात्र होइन, यो यस क्षेत्रको इतिहास, संस्कृति र जनविश्वाससँग जोडिएको अमूल्य सम्पदा पनि हो। त्यसैले यसको संरक्षण र विकास केवल सरकारको मात्र नभई सम्पूर्ण समाजको साझा दायित्व हो।
समयमै आवश्यक संरक्षण, व्यवस्थापन र विकासका पहलहरू अघि बढाउन सकिए सन्तानेश्वर महादेव मन्दिर भविष्यमा बाँकेको एक प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा स्थापित हुने निश्चित छ। अहिले आवश्यकता छ यस अमूल्य धार्मिक धरोहरप्रति सम्बन्धित निकाय र सरोकारवालाहरूको गम्भीर ध्यान, प्रभावकारी योजना र दीर्घकालीन प्रतिबद्धताको खाँचो छ नरैनापुरका स्थानिय बिनय दिक्षित बताउँछन ।
